Наврӯз яке аз куҳантарин ва пуршукӯҳтарин ҷашнҳои миллии мардуми тоҷик ба ҳисоб рафта, дар тӯли ҳазорсолаҳо ҳамчун рамзи эҳёи табиат, поксозии маънавӣ, оғози зиндагии нав ва таҳкими дӯстиву ҳамдигарфаҳмӣ мақоми арзишманд касб намудааст. Ин иди бостонӣ бо фарорасии баҳор, сабзиши табиат, бедории замин ва оғози корҳои созандагӣ пайванди мустақим дошта, дар фарҳангу маънавиёти мардум ҷойгоҳи махсусро соҳиб мебошад.

Наврӯз барои мардуми тоҷик танҳо як ҷашни мавсимӣ нест, балки ойинаи таърих, фарҳанг, суннат ва ҷаҳонбинии миллӣ мебошад. Фалсафаи аслии ин ҷашн ба покию накукорӣ, меҳру муҳаббат, эҳтироми калонсолон, аёдати наздикону пайвандон, дастгирии ниёзмандон ва оғози корҳои ободонӣ асос ёфтааст. Аз ин ҷиҳат, Наврӯз аз ҷумлаи он арзишҳои фарҳангиест, ки дар таҳкими худшиносии миллӣ ва посдории мероси маънавии халқ нақши муассир дорад.

Бо фарорасии Наврӯз табиат ҷомаи тоза ба бар мекунад. Шохаҳои дарахтон сабз мешаванд, гулҳо мешукуфанд, замин нафаси нав мегирад ва муҳити атроф симои тозаву дилфиреб пайдо менамояд. Ин дигаргуниҳои табиӣ ба руҳияи инсон низ таъсири мусбат расонида, эҳсоси умед, хушбинӣ ва илҳоми тозаро дар қалбҳо бедор месозанд. Маҳз аз ҳамин сабаб Наврӯз ҳамчун ҷашни зиндашавӣ ва оғози марҳилаи нави зиндагӣ пазируфта шудааст.

Дар рӯзҳои таҷлили Наврӯз мардум хона ва кошонаи худро поку озода намуда, муҳити зистро ободу зебо месозанд, ба истиқболи баҳор ва соли нави аҷдодӣ омодагӣ мебинанд. Тозагӣ, оростагӣ ва муносибати неку самимӣ аз ҷумлаи суннатҳои маъмулии ин иди фархунда ба шумор мераванд. Ҳар хонавода кӯшиш мекунад, ки дастархони наврӯзиро бо меҳру муҳаббат ороста, фазои хонаводагиро бо шодиву сурур ва орзуҳои нек ғанӣ гардонад.

Яке аз муҳимтарин хусусиятҳои Наврӯз дар он зоҳир мегардад, ки ин ҷашн мардумро ба ҳам меорад. Дар ин айём аёдати калонсолон, хабаргирии хешу табор, арҷгузорӣ ба дӯстиву ҳамсоядорӣ ва таҳкими робитаҳои иҷтимоӣ бештар ба назар мерасад. Мардум бо қалби соф ва нияти нек ба истиқболи Наврӯз меоянд, кинаҳоро канор мегузоранд ва фазои сулҳу самимиятро тақвият медиҳанд. Ин арзишҳо Наврӯзро ба ҷашни воқеии ваҳдат, ҳамдигарфаҳмӣ ва ҳамбастагии иҷтимоӣ табдил додаанд.

Наврӯз ҳамчунин бо расму ойинҳо ва суннатҳои ҷолиби миллӣ ғанӣ мебошад. Таомҳои наврӯзӣ, оростани дастархони идона, баргузории чорабиниҳои фарҳангиву фароғатӣ, бозиҳои миллӣ, мусобиқаҳои варзишӣ ва маҳфилҳои шеъру суруд ба ҷашн ҳусни тоза мебахшанд. Аз ҷумла, суманак ҳамчун яке аз рамзҳои асосии Наврӯз нишонаи баракат, фаровонӣ, сабр ва ҳамдилӣ мебошад. Омода намудани он бо иштироки дастҷамъонаи занону духтарон бозгӯи эҳтиром ба анъанаҳои миллӣ ва пайванди наслҳо мебошад.

Моҳияти дигари муҳими Наврӯз дар он ифода меёбад, ки ин ҷашн ба меҳнат ва созандагӣ иртиботи амиқ дорад. Бо оғози баҳор мавсими киштукор, бунёдкорӣ ва корҳои саҳроӣ шуруъ мегардад. Деҳқон бо нияти ҳосили фаровон ба замин рӯ меорад, боғбон барои сарсабзии боғ заҳмат мекашад ва ҷомеа ба марҳилаи нави фаъолияти созанда қадам мегузорад. Аз ин рӯ, Наврӯзро метавон ҷашни меҳнати пок, талоши созанда ва ободкории сарзамин низ номид.

Дар шароити соҳибистиқлолии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷашни Наврӯз бо шукӯҳу шаҳомати бештар таҷлил гардида, ҳамчун унсури муҳими худшиносии миллӣ ва мероси гаронбаҳои фарҳангӣ мақоми боз ҳам баландтар пайдо кардааст. Имрӯз Наврӯз на танҳо дар саросари кишвари азизамон, балки дар арсаи байналмилалӣ низ ҳамчун ҷашни фарҳангӣ ва инсондӯстона эътироф шудааст. Ин иқдом гувоҳи он аст, ки арзишҳои Наврӯз — сулҳ, дӯстӣ, эҳтиром ба табиат, накукорӣ ва умед ба фардои нек — барои тамоми инсоният аҳаммияти бузург доранд.

Наврӯз моро ба он ҳидоят мекунад, ки ба зиндагӣ бо назари тоза нигоҳ кунем, барои ободии Ватан саҳмгузор бошем, ба қадри сулҳу субот бирасем ва арзишҳои миллию маънавии худро пос дорем. Ин ҷашни фархунда дар ҳама давру замон мардумро ба муҳаббат, инсондӯстӣ, сабру таҳаммул ва созандагӣ даъват намудааст. Аз ҳамин хотир, пос доштани Наврӯз, эҳтиром ба суннатҳои неки он ва ба наслҳои оянда расонидани ин мероси бебаҳо вазифаи ҳар як фарди худогоҳу ватандӯст мебошад.

Бо ибрози беҳтарин таманниёт ҳамаи ҳамватанонро ба муносибати Иди байналмилалии Наврӯз самимона табрик гуфта, барояшон саломатӣ, рӯзгори обод, иқболи баланд, файзу баракат ва саодати рӯзгор орзумандем. Бигузор Наврӯзи хуҷастапай ба ҳар хонадон шодиву нуру сафо, ба ҳар дил умеду илҳоми тоза ва ба Тоҷикистони маҳбуби мо сулҳу субот, пешрафт ва шукуфоии бештар оварад.

Шӯҳрат Усмонов,

устоди ДПДТТ ба номи академик М. Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд