Дар шароити муосири ҷаҳонишавӣ, ки равандҳои фарҳангӣ ва иттилоотӣ бо суръати баланд паҳн мегарданд, масъалаи ҳифзи арзишҳои миллӣ ва таҳкими ҳувияти фарҳангӣ аҳамияти вижа касб менамояд. Барои ҷомеаи Тоҷикистон, ки марҳилаи таҳкими давлатдории миллӣ ва рушди устуворро паси сар дорад, таҷлили ҷашнҳои миллӣ, бахусус Наврӯз, на танҳо як суннати таърихӣ, балки унсури муҳими сиёсати фарҳангӣ ва тарбияи ватандӯстӣ ба ҳисоб меравад. Наврӯз ҳамчун мероси гаронбаҳои ниёгон дар ташаккули худшиносии миллӣ ва таҳкими ваҳдати ҷомеа нақши калидӣ мебозад.

Наврӯз аз ҷумлаи қадимтарин ҷашнҳои мардумони ориёинажод буда, таърихи чандҳазорсола дорад. Он рамзи эҳё, покизагӣ, навсозӣ ва оғози зиндагии нав мебошад. Ин ҷашн на танҳо тағйирёбии фасли сол, балки таҷассумгари ҷаҳонбинии фалсафии ниёгон аст, ки инсонро ба ҳамоҳангӣ бо табиат, меҳнатдӯстӣ ва созандагӣ ҳидоят менамояд. Маҳз ҳамин арзишҳо дар замони муосир низ аҳамияти худро гум накардаанд.

Бо қабули Қатъномаи махсуси Созмони Милали Муттаҳид, Наврӯз ҳамчун ҷашни байналмилалӣ эътироф гардид, ки ин далели мақоми баланди фарҳангии он дар арсаи ҷаҳонӣ мебошад. Ин рӯйдод нишон медиҳад, ки Наврӯз на танҳо мероси миллӣ, балки арзиши умумибашарӣ низ мебошад. Бо вуҷуди ин, барои ҷомеаи тоҷикон Наврӯз пеш аз ҳама ҷузъи ҷудонашавандаи ҳувияти миллӣ аст.

Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон таъкид менамоянд, ки таҷлили Наврӯз рамзи эҳёи суннатҳои миллӣ ва таҳкими худшиносии фарҳангии миллат мебошад. Ба андешаи эшон, эҳтиром ба ҷашнҳои миллӣ омили муҳими муттаҳидсозии ҷомеа ва таҳкими суботи иҷтимоӣ аст. Ин нукта бори дигар аҳамияти Наврӯзро ҳамчун падидаи фарҳангӣ ва иҷтимоӣ тасдиқ мекунад.

Наврӯз дар баробари ҷашни табиат будан, мактаби бузурги ахлоқӣ ва маънавӣ низ мебошад. Расму ойинҳои наврӯзӣ, аз ҷумла тозакунии хона, оростани дастархони идона, омода намудани таомҳои миллӣ, аёдати калонсолон ва кумак ба ниёзмандон, арзишҳои инсондӯстӣ, эҳтиром ва ҳамдигарфаҳмиро ташвиқ менамоянд. Ин амалҳо дар зеҳни ҷавонон ҳисси масъулият, эҳтиром ба суннатҳо ва муҳаббат ба Ватанро тақвият мебахшанд.

Яке аз унсурҳои муҳими Наврӯз дастархони идона мебошад, ки дар он ҳафт син ё ҳафт шин ороста мешавад. Ин анъана рамзи фаровонӣ, покизагӣ ва баракат аст. Ҳар як унсури дастархон маънои рамзии худро дорад ва ҷаҳонбинии фалсафии ниёгонро инъикос мекунад. Масалан, сабза рамзи эҳё ва зиндагии нав, себ рамзи зебоӣ ва тандурустӣ, сир рамзи муҳофизат ва покизагӣ мебошад. Бо ин васила, Наврӯз ба инсон арзишҳои зиндагии солим ва созандаро талқин мекунад.

Таоми суннатии наврӯзӣ — суманак — низ рамзи меҳнатдӯстӣ ва ҳамбастагӣ мебошад. Омода намудани он бо иштироки дастаҷамъона сурат мегирад ва ин раванд худ як шакли таҳкими ҳамдилӣ ва дӯстӣ миёни мардум аст. Дар ҷараёни пухтани суманак сурудхонӣ ва шодмонӣ сурат мегирад, ки фазои ягонагӣ ва ҳамбастагиро ба вуҷуд меорад.

Наврӯз инчунин воситаи муҳими тарбияи насли наврас мебошад. Дар муассисаҳои таълимӣ баргузории чорабиниҳои фарҳангӣ, озмунҳо ва намоишҳои анъанавӣ ба баланд бардоштани сатҳи маърифати миллӣ мусоидат менамояд. Омӯзиши таърихи Наврӯз ва маънии рамзии он ба ҷавонон имкон медиҳад, ки арзишҳои миллӣ ва решаҳои фарҳангии худро амиқ дарк намоянд.

Дар шароити ҷаҳонишавӣ, ки баъзан боиси коста гардидани суннатҳои миллӣ мегардад, таҷлили Наврӯз ҳамчун сипари фарҳангӣ хизмат мекунад. Он ҷомеаро ба нигоҳдошти асолати миллӣ, эҳтиром ба забон, фарҳанг ва расму ойинҳои ниёгон ҳидоят менамояд. Ҳамзамон, Наврӯз имконият фароҳам меорад, ки фарҳанги миллӣ дар арсаи байналмилалӣ муаррифӣ гардад.

Ҳамин тариқ, Наврӯз на танҳо як ҷашни мавсимӣ, балки падидаи муҳими таърихию фарҳангӣ ва иҷтимоӣ мебошад. Он ҳамчун омили таҳкими худшиносии миллӣ, тарбияи ватандӯстӣ ва таҳкими ваҳдати ҷомеа баромад мекунад. Эҳтиром ва гиромидошти Наврӯз эҳтиром ба таърих, фарҳанг ва арзишҳои миллӣ мебошад. Маҳз тавассути чунин ҷашнҳо ҷомеа метавонад пояҳои маънавии худро устувор гардонда, ба сӯи рушди устувор ва ояндаи дурахшон қадам гузорад.

Мадина Холбутаева,

устоди ДПДТТ ба номи академик Муҳаммад Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд